- Jutro o godzinie 12, na górkach Wołomińskich, w ?Domu nad łąkami? odbędzie się spotkanie zainteresowanych, którzy pragną dom ten przekształcić w muzeum Nałkowskich. Chciałbym, żeby pani pojechała na to spotkanie.

Choć nieprzewidziane zajęcie wypadło akurat w dzień wolny od pracy, polecenie redaktora uradowało mnie. ?Dom nad łąkami?, rodzinny dom Zofii Nałkowskiej, tak dobrze znany mi z książek, dom, o którym pisarka wspominała ostatnio niemal w każdym z prasowych wywiadów... jakżesz on wygląda w rzeczywistości?

Za każdym razem, kiedy mijam ?Dom nad Łąkami? nie mogę oprzeć się wrażeniu, iż mała cząstka mojej rodziny związana jest z tym miejscem na zawsze i ma wkład w kształtowanie się historii naszej wołomińskiej ziemi.

Wiele lat temu, w 1895 roku, z małej wsi Zamoście koło Broku nad Bugiem przybyło w okolice Wołomina dwóch braci z zawodu cieśli: Józef i Konstanty Malarscy. To właśnie oni otrzymali zlecenie od Wacława Nałkowskiego na wybudowanie letniego domu na wołomińskich Górkach. Dom został postawiony w ciągu trzech miesięcy, szybko i solidnie. Zapewne nikt by nie pamiętał o jego budowniczych, gdyby nie Zofia Nałkowska. W książce ? Dom nad Łąkami? po części portrecie domu rodzinnego a po części zapisem obserwacji z życia swoich sąsiadów, pisarka dokładnie przedstawia ich losy. Zmienia im tylko imiona i nazwisko. Starszego nazywa Wojciechem a młodszego Onufrym Szcześniakami. Fakty z ich życia przedstawia wiernie i z sympatią.

Jutro, w niedzielę, na godzinę 10, w Wołominie, w lokalu Prez. MRN przy ulicy Warszawskiej 7, Komitet Społeczny Organizacji Muzeum Nałkowskich organizuje spotkanie wszystkich zainteresowanych sprawą stworzenia Muzeum Nałkowskich i rozpatrzenia trudności, które ostatnio spiętrzyły się i uniemożliwiają ruszenie się z miejsca.

Sprawa - zdawałobysię - jak najsłuszniejsza, dawno już postanowiona, ufundamentowana pierwszymi społecznymi składkami, cofa się do stadium początkowych rozważań: „być, czy nie być“. Pokrótce przypominamy: chodzi o „Dom nad łąkami“, a więc o dawną, wołomińska siedzibę rodzinu Nałkowskich: Zofii - znakomitej pisarki, Wacława, słynnego geografa, matki Anny - geografki i siostry Hanny - rzeźbiarki.

Rodzinny dom Zofii Nałkowskiej obchodzi właśnie swoje stulecie. Został zbudowany w 1895 roku przez ojca Pisarki, Wacława Nałkowskiego.

Na osiedlenie się właśnie pod Wołominem namówił podobno Wacława Nałkowskiego dawny jego krakowski kolega - Konstanty Woyciechowski, właściciel dworu i majątku w Wołominie. Nałkowski przez całe życie, mimo ogromnej pracowitości, borykał się z trudnościami finansowymi. Zakup kawałka piaszczystej ziemi i wystawienie na niej domu były jedynymi w jego życiu większymi wydatkami.

Zofia Nałkowska wspominała:

W miejsce kawałka zachowanej łąki, od której niegdyś wziął nazwę dom nad łąkami, u stóp wołomińskich Górek urządzono parking. Ku domowi poprowadzono szerokie na trzy metry, betonowe schody. Alejki w ogródku wyłożono płytami chodnikowymi.

W kolejnych publikacjach stanowczo protestowałem przeciwko takiemu remontowaniu Górek, niszczeniu resztek śladów po Nałkowskich, tworzeniu czegoś, czego tam nigdy nie było! Czy te betonowe płyty nie bardziej przydałyby się w mieście, chociażby do naprawienia wyboistej ulicy nazwanej imieniem Nałkowskiego?

?Dom nad Łąkami? w czasach Wacława Nałkowskiego, ojca Zofii Nałkowskiej, często pełnił rolę ?salonu intelektualnego?. Nałkowski, nie tylko wybitny geograf, ale także publicysta, ważny przedstawiciel młodopolskiej inteligencji, kultywował bogatą i piękną tradycję salonów z przełomu XVIII i XIX w. W tym czasie, taka forma działalności polskiej inteligencji, odgrywała znaczną rolę w formowaniu się społecznej i patriotycznej świadomości Polaków.

Kontynuacja tradycji

Zofia Nałkowska w okresie międzywojennym kontynuowała tę piękną tradycję. Drzwi jej domu były otwarte nie tylko przed pisarzami i publicystami o ugruntowanej pozycji, ale także przed młodymi początkującymi literatami.

?Obywatel S. robi honory domu, oprowadza po tych miejscach przeminionych? - pisze Zofia Nałkowska w szkicu ?Na dawnym miejscu życia?. Wybitna pisarka odwiedziła po kilkunastoletniej przerwie - w 1952 roku dom, który należał do jej rodziców, w którym bardzo często, w okresie i później, przebywała. Dom ten znajduje się w Wołominie na tzw. Górkach Wołomińskich, na krańcach miasta.

Jerzy Surowcew (1892 - 1976)